RAM (Rehberlik ve Araştırma Merkezi) değerlendirmesi, çocuğunuzun özel eğitime ihtiyacı olup olmadığını belirleyen ve ona uygun eğitim ortamı için öneri getiren eğitsel bir incelemedir. Başvuruyu okul yönetimi ya da veli yapar; değerlendirmeyi RAM'deki özel eğitim değerlendirme kurulu yürütür. Randevuya kimlik belgesi, fotoğraf, okulun hazırladığı gelişim raporu ve çocuğun durumuna göre bir sağlık raporuyla gidilir.

Bu değerlendirme tıbbi bir tanı değildir. Yönetmelikteki adıyla "eğitsel değerlendirme ve tanılama", çocuğun tüm gelişim alanlarındaki özelliklerine, akademik becerilerine ve eğitim ihtiyaçlarına birlikte bakar. Amaç, çocuğun okulda hangi desteğe ihtiyaç duyduğunu ortaya koymaktır.

RAM'e ne zaman ve nasıl başvurulur?

Okulların RAM'e yönlendirme için kullandığı resmî formda temel gerekçe, çocuğun gelişim özellikleri ve eğitim yeterlilikleri açısından akranlarından beklenen düzeyden anlamlı biçimde farklı olmasıdır. Somut olarak şu durumlarda başvuru gündeme gelebilir:

  • Öğretmen ya da okulun rehberlik servisi, çocuğun öğrenme, dikkat, dil ve konuşma ya da davranış alanlarında akranlarından belirgin biçimde farklı ilerlediğini gözlemliyorsa,
  • Çocuğunuz bir hekimden tıbbi bir tanı aldıysa (örneğin otizm spektrum bozukluğu, işitme ya da görme yetersizliği),
  • Daha önce alınmış yerleştirme kararı çocuğun bugünkü ihtiyaçlarına uymuyorsa,
  • Çocuk okul öncesinden ilkokula ya da bir üst kademeye geçecekse.

Başvurunun yapılacağı merkez çocuğun durumuna göre değişir. Çocuk bir okula kayıtlıysa okulun bağlı olduğu bölgedeki RAM'e, okula kayıtlı değilse ikamet adresinin bağlı olduğu RAM'e başvurulur.

Çocuk bir okula kayıtlıysa, başvuruyu ister okul ister veli yapsın, yönetmelik okulun düzenlediği "Eğitsel Değerlendirme İstek Formu"nu ister. Bu formda çocuğun bilişsel becerileri, dil ve konuşması, okuma-yazması gibi alanlarda neleri yapıp neleri yapamadığına dair gözlemler ve okulun o güne kadar neler denediği yer alır: aileyle yapılan çalışmalar, sınıfta ve öğretim materyallerinde yapılan düzenlemeler, rehberlik servisiyle iş birliği gibi. Form hazırlanırken sınıf öğretmeni ve rehberlik servisiyle konuşmanız, sizin gözlemlerinizin de yansımasına yardımcı olabilir.

RAM randevusu ve gerekli belgeler

Randevu, Millî Eğitim Bakanlığının Rehberlik ve Araştırma Merkezi Randevu Sistemi (RAMDEVU) üzerinden alınır; bu hizmet e-Devlet'te de yer alır. RAMDEVU sayfasında bireysel değerlendirme randevusu için şunlar sıralanıyor:

  • Çocuğun nüfus cüzdanı (kimlik kartı) ve fotoğrafları,
  • Okula devam ediyorsa okulun hazırladığı, sayfada "Bireysel Gelişim Raporu" diye geçen rapor (okul gönderir ya da kapalı zarf içinde veliye verir),
  • Bir özel eğitim ve rehabilitasyon merkezine devam ediyorsa dönem sonu performans ve aylık performans kayıt tabloları,
  • Anne ve baba ayrıysa velayet belgesi, çocuğa başka biri bakıyorsa vasilik belgesi.

Randevu gününde çocukla birlikte anne-babanın ya da yasal vasinin merkezde hazır bulunması gerekir.

RAMDEVU sayfası başvuru koşulları arasında geçerli bir sağlık kurulu raporunu da sayıyor; yönetmelik ise sağlık raporu konusunda başvurunun amacına göre ayrım yapar. Çocuğun uygun bir eğitim ortamına yönlendirilmesi için yapılan başvurularda sağlık raporu gerektiğinde istenir. Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezinde destek eğitim almak için yapılan başvurularda ise çocuğun durumuna uygun bir sağlık kurulu raporu aranır; yönetmelik bu raporlar arasında çocuklar için düzenlenen ÇÖZGER'i de sayar. ÇÖZGER (Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu), yetkili hastanelerin sağlık kurulunca düzenlenen ve çocuğun özel gereksinimlerini gösteren rapordur.

Belge listesi merkeze ve çocuğun durumuna göre farklılaşabilir. Randevudan önce bağlı olduğunuz RAM'i arayıp güncel listeyi teyit etmeniz zaman kaybını önler.

Değerlendirme günü neler olur?

Değerlendirme uygun bir ortamda ve çocuğun özelliklerine uygun ölçme araçlarıyla yapılır. Sağlık sorunu nedeniyle RAM'e gelemeyecek durumdaki çocuklar için işlemler, bulundukları ortamda yürütülür.

Süreç boyunca velinin görüşü alınır. Veli, değerlendirmeyi yapan özel eğitim değerlendirme kuruluna üye olarak katılır. Kurulda ayrıca müdür yardımcısı başkanlığında özel eğitim hizmetleri bölüm başkanı, rehberlik öğretmeni ve özel eğitim öğretmeni yer alır. Kurulun görevlerinden biri, ailenin sürece katılmasını ve bilgilendirilmesini sağlamaktır.

Hazırlık için birkaç öneri:

  • Çocuğunuzun dinlenmiş ve tok olmasına dikkat edin.
  • Evdeki gözlemlerinizi kısa notlar hâlinde yazın: neleri kolayca yapıyor, nerede zorlanıyor, bu durum ne zamandan beri var.
  • Daha önce alınmış sağlık raporlarını, hekim yazılarını ve okul belgelerini bir dosyada toplayın.
  • Sormak istediklerinizi önceden not edin ve sonuçlarda anlamadığınız bir ifade olursa açıklama isteyin.

Değerlendirmeden sonra rapor, yerleştirme ve itiraz

Çocuğun özel eğitim ihtiyacı olduğu belirlenirse kurul bir Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu Raporu düzenler. Raporun iki türü vardır:

  • Yönlendirme raporu: Resmî özel eğitim okuluna, özel eğitim sınıfına ya da tam zamanlı kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitime yönlendirilen öğrenciler için. Kaynaştırma/bütünleştirme, çocuğun destek alarak akranlarıyla birlikte eğitim görmesidir.
  • Destek eğitim raporu: Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezinde destek eğitim alması uygun görülen öğrenciler için. Bu durumda çocuğa süreli bir eğitim planı da hazırlanır; süresi dolduğunda ihtiyaç varsa yenilenebilir.

Çocuğun resmî bir okula yerleştirilmesi gerekiyorsa il ya da ilçe özel eğitim hizmetleri kurulu raporu inceler ve velinin yazılı talebini de dikkate alarak karar verir. Bu kurul kararı; resmî bir okula ilk yerleştirmede, kademe geçişlerinde ve yeni rapordaki yönlendirmeye göre farklı bir ortama geçişte alınır. Karar veliye, okula ve RAM'e yazılı olarak bildirilir. Destek eğitim raporunu e-Devlet'teki "Özel Eğitim Değerlendirme Kurul Raporu (Destek Eğitim Raporu) Sorgulama" hizmetinden de sorgulayabilirsiniz.

Karara katılmıyorsanız eğitsel değerlendirme ve tanılama ya da yerleştirme kararına il veya ilçe özel eğitim hizmetleri kuruluna itiraz edebilirsiniz; kurul itirazı yeniden değerlendirilmek üzere RAM'e gönderir. İtiraz süresi sınırlıdır. Kararın size bildirildiği tarihi not edin ve süreyi RAM'den teyit edin.

Değerlendirme bir kez yapılıp bitmez. Eğitimin her kademesine geçişte yeniden yapılır. Çocuğun gelişimi ya da eğitim ihtiyaçları değiştiğinde de veli ya da okulun yazılı talebiyle tekrarlanabilir.

RAM süreci ilk bakışta resmî ve karmaşık görünebilir, ama her adımında velinin görüşü alınır ve karar size yazılı olarak bildirilir. Belgelerinizi önceden hazırlamak, gözlemlerinizi not etmek ve anlamadığınız noktaları sormak, çocuğunuza uygun eğitim ortamının belirlenmesine sizin de katkı vermenizi sağlar.

Kaynaklar

Yazar: Papatya Uzman Ekibi
Son güncelleme: 18 Kasım 2026