Türkiye'de özel öğrenme güçlüğü olduğu düşünülen bir çocuk için birbirinden farklı iki değerlendirme söz konusudur: hastanede hekimlerin yaptığı tıbbi değerlendirme ve Millî Eğitim Bakanlığına bağlı Rehberlik ve Araştırma Merkezinde (RAM) yapılan eğitsel değerlendirme ve tanılama. Tıbbi değerlendirme çocuğun durumunu sağlık açısından tanımlar. Çocuğun özel eğitim ihtiyacı olup olmadığına ise RAM'daki özel eğitim değerlendirme kurulu karar verir; ihtiyaç varsa uygun eğitim ortamı ve hizmetler için öneride bulunur. RAM'a başvuruyu veli ya da okul yönetimi yapabilir.

Tıbbi tanı ile eğitsel değerlendirme arasındaki fark nedir?

Bu iki değerlendirme farklı kurumlarda, farklı sorulara yanıt aramak için yapılır.

Tıbbi taraf: Sağlık Bakanlığının yetkilendirdiği sağlık kuruluşlarında, sağlık kurulu tarafından Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER) düzenlenebilir. İlgili yönetmelik bu raporu, çocuğun özel gereksinimlerini belirten belge olarak tanımlar. Buradaki "özel gereksinim" yalnızca sağlığı değil; eğitim, rehabilitasyon ve benzeri hizmetlere duyulan gereksinimi de kapsar. Değerlendirmeye katılan uzman hekimler çocuğun tanılarını, uluslararası hastalık sınıflandırma kodlarını (ICD) ve ihtiyaç duyduğu hizmetleri kayda geçirir. Sağlık kurulunda yer alabilecek uzmanlar arasında çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı da bulunur. Rapor için başvuruyu çocuğa bakım veren kişi, rapor vermeye yetkili sağlık kuruluşuna yapar.

Eğitsel taraf: RAM'daki değerlendirme bir sağlık muayenesi değildir. Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği'ne göre bu değerlendirmede çocuğun tüm gelişim alanlarındaki özellikleri, derslerdeki yeterlilikleri ve eğitim ihtiyaçları birlikte ele alınır. Sonucunda çocuğun özel eğitim ihtiyacı olup olmadığına karar verilir; ihtiyaç varsa uygun eğitim ortamı ve hizmet önerilir.

Kısacası hastane raporu "çocuğun durumu nedir?" sorusuna, RAM değerlendirmesi ise "çocuğun eğitimde neye ihtiyacı var ve bu ihtiyaç nerede, nasıl karşılanacak?" sorusuna yanıt arar.

RAM'da eğitsel değerlendirme nasıl yapılır?

Başvuru nereye yapılır?

Çocuk bir okula kayıtlıysa okulun bulunduğu bölgedeki RAM'a, herhangi bir okula kayıtlı değilse ikamet adresinin bulunduğu bölgedeki RAM'a başvurulur. Başvuruyu veli ya da okul yönetimi yapabilir.

Hangi belgeler istenir?

Yönetmelikte sayılan başlıca belgeler şunlardır:

  • Velinin ya da okul yönetiminin yazılı talebi
  • Çocuk bir okula kayıtlıysa Eğitsel Değerlendirme İstek Formu
  • Başvurunun amacına göre sağlık raporu: Çocuğun uygun eğitim ortamına yönlendirilmesi için yapılan başvurularda gerektiğinde; özel eğitim ve rehabilitasyon merkezleri gibi özel öğretim kurumlarında destek eğitim almak için yapılan başvurularda ise kişinin durumuna uygun sağlık kurulu raporu (çocuklar için ÇÖZGER) istenir.

Hangi raporun gerektiği başvurunun amacına ve çocuğun durumuna göre değişir. Güncel belge listesini başvuracağınız RAM'dan öğrenmeniz en sağlıklı yoldur.

Değerlendirmede neler olur?

Değerlendirmeyi RAM'da kurulan özel eğitim değerlendirme kurulu yapar. Kurulda müdür yardımcısının başkanlığında özel eğitim hizmetleri bölüm başkanı, rehberlik öğretmeni ve özel eğitim öğretmeni yer alır; veli de kurula üye olarak katılır. Değerlendirme uygun bir ortamda, çocuğun özelliklerine uygun ölçme araçlarıyla yapılır ve süreç boyunca velinin görüşü alınır. Ailenin sürece katılımını sağlamak ve aileyi bilgilendirmek de kurulun görevleri arasındadır.

Değerlendirmeden sonra ne olur?

Özel eğitim ihtiyacı tespit edilirse bir Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu Raporu düzenlenir ve çocuk uygun eğitim ortamına ve özel eğitim hizmetine yönlendirilir. Kurul, çocuk için en az sınırlandırılmış eğitim ortamını önerir. Yönetmelik, özel eğitim ihtiyacı olan çocukların eğitimlerini kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla, yani yaşıtlarıyla birlikte aynı ortamda sürdürmelerini esas alır.

Kaynaştırma yoluyla eğitim alan çocuklar için okulda şu düzenlemeler devreye girer:

  • Bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP): Kaynaştırma yapılan okullarda bir BEP geliştirme birimi kurulması zorunludur. Bu birimde rehberlik öğretmeni, sınıf öğretmeni, çocuğun derslerini okutan öğretmenler, veli ve öğrencinin kendisi yer alır. BEP, çocuğun izlediği program temel alınarak onun gelişim özelliklerine, eğitim ihtiyaçlarına ve performansına göre hazırlanır.
  • Ölçme ve değerlendirmede düzenlemeler: Çocuğun başarısı BEP'ine göre değerlendirilir. Ölçme ve değerlendirme süreçlerinde süre, ortam, yöntem, araç ve materyal bakımından düzenlemeler yapılır.
  • Destek eğitim odası: Tam zamanlı kaynaştırma yapılan okullarda destek eğitim odası açılır. Hangi öğrencinin bu odada hangi derslerde ve haftada ne kadar destek alacağına BEP geliştirme birimi karar verir.

Raporda özel eğitim kurumunda destek eğitim alması uygun görülen çocuklar için ayrıca bir eğitim planı hazırlanır; bu planı değerlendirmeyi yapan kurul yapar. Millî Eğitim Bakanlığının öğrenme güçlüğü olan bireyler için hazırladığı destek eğitim programı altı modülden oluşur: öğrenmeye destek, dil ve iletişim, okuma ve yazma, erken matematik, matematik ve sosyal etkileşim. Bu hizmetin kapsamı hakkında özel öğrenme güçlüğü sayfamızda da bilgi bulabilirsiniz.

Veli olarak nelere dikkat etmelisiniz?

  • Gözlemlerinizi paylaşın: Süreçte görüşünüz alınır ve kurulda üye olarak yer alırsınız. Çocuğunuzun ödevlerde ve günlük hayatta zorlandığı durumlara dair notlarınızı, öğretmen görüşlerini ve varsa önceki raporları yanınızda götürmeniz, kurulun çocuğunuzu daha bütünlüklü tanımasına yardımcı olabilir.
  • Değerlendirme bir kez yapılıp bitmez: Eğitsel değerlendirme okul öncesinden ilkokula, ilkokuldan ortaokula ve ortaokuldan liseye geçişlerde yeniden yapılır. Ayrıca çocuğun eğitim performansı ve ihtiyaçları doğrultusunda, veli ya da okulun yazılı talebiyle gerektiğinde tekrarlanır.
  • İtiraz hakkınız vardır: Eğitsel değerlendirme ve tanılama ya da yerleştirme kararına katılmıyorsanız il veya ilçe özel eğitim hizmetleri kuruluna itiraz edebilirsiniz. İtiraz için belirli bir süre öngörüldüğünden, kararı aldığınızda süreyi ve izlenecek yolu RAM'dan öğrenin.
  • Güncel bilgiyi RAM'dan alın: Mevzuat ve uygulamalar zaman içinde değişebilir. Gerekli belgeler, rapor türleri ve hizmetlerin kapsamı hakkında en güncel bilgiyi başvuracağınız RAM verir.

Tıbbi tanı ve RAM değerlendirmesi birbirinin yerine geçmeyen, birbirini tamamlayan iki ayrı adımdır. Hangi adımdan başlayacağınızı ve hangi belgelere ihtiyaç duyacağınızı önce okulunuzun rehberlik servisiyle konuşmak, süreci sizin için daha anlaşılır hâle getirebilir.

Kaynaklar

Yazar: Papatya Uzman Ekibi
Son güncelleme: 18 Kasım 2026