Kızlarda DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) çoğu zaman dalgınlık, dağınıklık ve bunalmışlık gibi sessiz dikkat sorunlarıyla görüldüğü için gözden kaçabiliyor. Sınıf düzenini bozmayan bir çocuğun zorlandığı fark edilmeyebiliyor; eşlik eden kaygı ya da depresyon da tabloyu gölgeleyebiliyor. İngiltere'deki NICE kılavuzu, DEHB'nin kızlarda ve kadınlarda yeterince tanınmadığının düşünüldüğünü açıkça belirtiyor.

Kızlar neden daha az tanı alıyor?

Amerikan Pediatri Akademisi'ne (AAP) göre erkek çocukların DEHB tanısı alma olasılığı kızların iki katından fazla. AAP bunun bir nedeninin, kolayca göze çarpan ve çevreyi rahatsız edebilen hareketli davranışların erkeklerde daha sık görülmesi olabileceğini belirtiyor.

Bu farkın tamamı gerçek bir sıklık farkını yansıtmayabilir. İngiltere'deki bir uzman grubunun ortak görüş bildirgesi, aradaki farkın en azından bir kısmının kızlardaki belirtilerin tanınmamasından ve kızların değerlendirmeye daha az yönlendirilmesinden kaynaklandığını düşündüren kanıtlar olduğunu belirtiyor. NICE de kızların DEHB değerlendirmesine daha az yönlendirildiğini, tanısız kalma olasılıklarının daha yüksek olabileceğini ve başka bir ruhsal ya da nörogelişimsel durumla yanlış tanı alabileceklerini belirtir.

Beklentiler de rol oynuyor. Aynı bilgiler verilip yalnızca çocuğun adı ve cinsiyeti değiştirilen vaka örnekleriyle yapılan çalışmalarda, öğretmenlerin erkek isimli çocukları ek destek için daha sık yönlendirdiği görülmüş. Uzmanlar, "sınıfı karıştıran erkek çocuk" kalıbının sessizce zorlanan kızların fark edilmesini zorlaştırabileceğine dikkat çekiyor.

Kızlarda DEHB nasıl görünebilir?

ABD Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü'ne (NIMH) göre kızlar ve kadınlar daha çok dikkatsizliğin ön planda olduğu DEHB tanısı alıyor. Bu, kızlarda hareketlilik hiç görülmez demek değildir. Uzman görüş bildirgesi de kızlarda iki belirti grubunun birlikte görülebildiğini, ancak belirtilerin, en çok da hareketlilik ve dürtüsellik tarafında, erkeklerdekinden daha hafif olabileceğini söyler.

Bildirgeye göre DEHB'li kızlarda dikkat sorunu, çabuk dağılan, dağınık, işlerin altında ezilen ya da çaba ve istek eksikliği varmış gibi görünen bir çocuk görüntüsüyle ortaya çıkabilir. Okul raporlarında da bu tür kızlar için dalgınlık, dağınıklık, motivasyon eksikliği ya da arkadaş ilişkilerindeki güçlükler daha çok dile getirilebiliyor.

Kızlar zorluklarını telafi edecek yollar geliştirebiliyor; örneğin uyumlu ve kurallara bağlı görünmek gibi. Bu stratejiler sorunları gizleyerek değerlendirmeye yönlendirilmeyi geciktirebiliyor. Belirtiler özellikle çok düzenli ve destekleyici ortamlarda fark edilmeyebiliyor; sosyal ya da eğitimsel geçiş dönemlerinde ise daha görünür hale gelebiliyor. Bir derleme, okul başarısının yeterli olmasının DEHB olasılığını dışlamaması gerektiğini vurguluyor.

Burada önemli bir ayrım var: Her dalgın ya da dağınık kız çocuğu DEHB'li değildir. Bildirgeye göre DEHB'yi ayıran şey, belirtilerin ara sıra ortaya çıkıp kaybolması değildir; belirtiler hayatın pek çok alanına yayılır ve çocuğu gerçekten zorlar.

Kaygı ve depresyon tabloyu nasıl gölgeler?

AAP, DEHB'li kızlarda kaygı ve depresyon gibi içe yönelik sorunların erkeklere göre daha sık eşlik ettiğini belirtir. Bu durumlar, kızlarda DEHB'nin gözden kaçmasına ya da yanlış tanı konmasına yol açabiliyor. Uzman görüş bildirgesine göre DEHB'ye eşlik eden ya da ondan kaynaklanan duygusal belirtiler, asıl sorunmuş gibi yorumlanabiliyor.

7–12 yaş arasındaki çocuklarla yapılan bir araştırma bu durumu somutlaştırıyor. DEHB belirtileri yüksek olan çocuklar arasında, tanı ölçütlerini tam olarak karşılayan kızları ayırt etmede eşlik eden duygusal sorunlar özellikle belirleyiciydi; erkeklerde ise bu fark görülmedi. Aileler de tanı ölçütlerini karşılayan kızların hareketlilik ve dürtüsellik belirtilerini, daha nesnel bir görüşmeye kıyasla daha düşük değerlendiriyordu. Araştırmacılar, kızlardaki DEHB'nin tanı ölçütlerini karşılaması için ek davranışsal ya da duygusal sorunlarla daha belirgin hale gelmesi gerekebileceğini öne sürüyor.

Bu nedenle kaygı ya da mutsuzluk nedeniyle destek alan bir kız çocuğunda dikkat güçlükleri de varsa, bunu değerlendiren uzmana ayrıca anlatmak önemlidir.

Fark edilmemenin bir bedeli de var. Derlemeye göre uygun biçimde tanınmayan ve desteklenmeyen kızlar da erkekler gibi okulda zorlanma ve davranış sorunları gibi olumsuz sonuçlarla karşılaşabiliyor. Bildirge, arkadaşlık ilişkilerindeki sorunların DEHB'li kızları özellikle yıpratabileceğine de dikkat çeker. Bu kızlar zorbalığa açık olabilir; kendilerine bakışları ve benlik saygıları zedelenebilir.

Ne zaman bir uzmana danışmalı?

Şu işaretlerden birkaçı birlikte ve uzun süredir görülüyorsa bir değerlendirme istemeyi düşünün:

  • Dikkat güçlükleri hem evde hem okulda sürüyor.
  • Öğretmen görüşleri ya da karne yorumları "dalgın", "dağınık" ya da "çaba göstermiyor" gibi ifadeler içeriyor.
  • Derste gösterdiği performans ile aldığı notlar arasında belirgin bir fark var.
  • Okul işleri yaşıtlarına göre çok daha fazla emek gerektiriyor ve çocuğunuz sık sık bunalıyor.
  • Kaygı, mutsuzluk ya da duygusal dalgalanmalar dikkat sorunlarıyla birlikte görülüyor.
  • Yeni okul ya da kademe geçişlerinde güçlükler belirgin biçimde artıyor.

Değerlendirme için bir çocuk ve ergen psikiyatristine başvurabilirsiniz. Uzman görüş bildirgesi, çocuğu okulda gözlemlemenin ve öğretmenlerle doğrudan konuşmanın değerlendirmede değerli bilgi sağlayabileceğini belirtir. Bu yüzden görüşmeye öğretmen gözlemlerini ve karne yorumlarını götürmek sessiz belirtilerin görünür olmasına yardımcı olabilir. DEHB'de eğitimsel destek hakkında genel bilgi için hizmet sayfamıza bakabilirsiniz.

Sessiz zorluklar da gerçek zorluklardır. Kızınızın yaşadığı güçlüğü doğru adlandırmak, "tembel" ya da "dikkatsiz" gibi etiketlerin yerine anlaşılmayı ve ona uygun desteğin planlanmasını getirebilir.

Kaynaklar

Yazar: Papatya Uzman Ekibi
Son güncelleme: 18 Kasım 2026