Kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla okuyan öğrenci için okulda bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP) hazırlanır ve veli bu programı hazırlayan birimde yer alır. Tam zamanlı kaynaştırma öğrencisi için Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği ayrıca okulda uygun ortam düzenlemelerini ve sınavlarda düzenleme yapılmasını öngörür; destek eğitim odasından kimin yararlanacağına ise BEP geliştirme birimi karar verir. Bazı durumlarda velinin yazılı talebi üzerine yabancı dil dersinden (BEP geliştirme biriminin kararıyla) ya da motor beceri gerektiren derslerin uygulamalı bölümlerinden muafiyet de mümkündür.

Kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim nedir?

Kaynaştırma/bütünleştirme, özel eğitim ihtiyacı olan öğrencinin destek eğitim hizmetleri de alarak akranlarıyla birlikte eğitim görmesidir. Öğrenci ya akranlarıyla aynı sınıfta tam zamanlı okur ya da özel eğitim sınıfında yarı zamanlı eğitim alır. Bu yol okul öncesinden liseye kadar her kademede kullanılabilir.

Yönetmeliğe göre özel eğitim ihtiyacı olan çocukların eğitimlerini bu yolla sürdürmeleri esastır; özel eğitim okulları ve sınıfları bunun yanında açılabilir. Temel ilkeler arasında çocuğu sosyal ve fiziksel çevresinden mümkün olduğunca ayırmamak ve amaç, içerik ve öğretimde uyarlama yaparak diğer çocuklarla birlikte eğitim görmesine öncelik vermek yer alır.

Çocuğun bu yolla eğitim alıp almayacağı, Rehberlik ve Araştırma Merkezi'nin (RAM) düzenlediği Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu Raporu doğrultusunda belirlenir. Resmî bir okula yerleştirmede il ya da ilçe özel eğitim hizmetleri kurulu, velinin yazılı talebini de dikkate alarak karar verir. Özel okulda okuyan öğrenciler için de, okul yönetiminin ya da velinin yazılı talebiyle aynı okulda kaynaştırma yoluyla eğitime devam kararı alınabilir.

Kaynaştırma öğrencisinin okuldaki hakları

BEP ve BEP geliştirme birimi

Kaynaştırma yoluyla eğitim yapılan her okulda BEP geliştirme birimi kurulması zorunludur. Tam zamanlı kaynaştırma öğrencisi okulunun programını izler ve BEP'i bu program temel alınarak hazırlanır. Veli, BEP'i hazırlayan birimin üyesidir.

Uygun ortam ve sınıf düzeni

Tam zamanlı kaynaştırma yapılan okulda, bu öğrencilerin ihtiyaçlarına uygun ortam düzenlemeleri yapılır. Kaynaştırma öğrencileri şubelere eşit sayıda dağıtılır; bu sırada çocukların gelişim özelliklerine de bakılır. Bir şubeye yerleştirilebilecek kaynaştırma öğrencisi sayısı da yönetmelikle sınırlandırılmıştır.

Bunun dışında Millî Eğitim Bakanlığı Eylül 2024'te, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ile sınıflarda "farklılaştırılmış eğitim"e ilk kez geniş kapsamlı olarak geçileceğini duyurdu. Duyuruya göre bu yaklaşımın "destekleme" yönünde, öğrenmek için daha çok zamana ve tekrara ihtiyaç duyan öğrencilere göre dersin içeriği, işleyişi, beklenen ürün ve sınıf ortamı uyarlanacak. Bakanlık bu kapsamda öğretmenlere rehber kitaplar sundu. Bu bir yönetmelik hükmü değil, Bakanlığın öğretim yaklaşımına dair bir duyurudur.

Destek eğitim odası

Destek eğitim odası, tam zamanlı kaynaştırma öğrencilerinin zorlandıkları alanlarda ek destek alması için hazırlanmış bir sınıftır. Okulda böyle bir odayı, il ya da ilçe özel eğitim hizmetleri kurulunun önerisi üzerine millî eğitim müdürlüğü açar.

  • Odaya hangi öğrencilerin gideceğini, hangi derslerde ve haftada kaç saat destek alacaklarını BEP geliştirme birimi belirler. Bu saatler, öğrencinin haftalık ders saatinin yönetmelikte belirlenen oranını geçemez.
  • Destek kural olarak bire bir verilir. BEP geliştirme birimi gerekli görürse, bire bir çalışmanın yanında eğitim performansı aynı düzeyde olan birkaç öğrenci küçük bir grupta da çalışabilir.
  • Destek, okulun ders saatleri içinde ya da dışında planlanabilir. Ders saati içinde yapılacaksa, öğrenci hangi dersin desteğini alıyorsa o dersin saatinde o derse yönelik çalışır.

Ölçme, değerlendirme ve sınavlar

Yönetmelik bu bölümdeki ve bir sonraki bölümdeki düzenlemeleri tam zamanlı kaynaştırma öğrencileri için sayar.

  • Çocuğunuzun başarısı, BEP'inde belirlenen hedefler esas alınarak değerlendirilir.
  • Okuldaki bütün sınav ve değerlendirmelerde, çocuğun yetersizliğine, gelişimine ve performansına göre sınav süresi, sınavın yapıldığı yer, soruların soruluş biçimi, kullanılan cihaz ve materyaller uyarlanır.
  • Görme yetersizliği olan çocuk için resim, şekil ya da grafik içeren sorular kabartmalı hazırlanır, sözle betimlenir ya da yerine denk bir soru konur.
  • Merkezi sınavlarda da özel eğitim ihtiyacı olan öğrenciler için gerekli tedbirler alınır. Ayrıntılar için ilgili sınavın kılavuzuna ve okulunuzun rehberlik servisine başvurun.

Muafiyetler ve sınıf tekrarı

  • İşitme yetersizliği, zihinsel yetersizlik ya da otizm spektrum bozukluğu olan bir öğrenci yabancı dil dersinden muaf tutulabilir. Bunun için velinin yazılı olarak istemesi ve BEP geliştirme biriminin de bu yönde karar vermesi gerekir. Muaf tutulan öğrenci merkezi sınavlarda da yabancı dil sınavına girmez; okul yönetimi muafiyeti e-Okul'a kaydeder.
  • Motor becerilerinde yetersizlik olan öğrenci, veli yazılı olarak isterse, hareket becerisi gerektiren derslerin uygulamaya dayalı bölümlerinden muaf tutulur.
  • İlkokulda, veli yazılı olarak isterse ve BEP geliştirme birimi uygun bulursa öğrenci bir sınıfı tekrar edebilir. Bu tekrar ilkokul boyunca yalnızca bir kez yapılabilir.

Disiplin süreçleri ve diploma

Okulun Öğrenci Davranışlarını Değerlendirme Kurulu ya da Ödül ve Disiplin Kurulu bir kaynaştırma öğrencisi hakkında karar alacaksa, bunu BEP geliştirme birimiyle iş birliği içinde yapmalıdır. Böyle bir durumda çocuğunuzun BEP'indeki davranış desteğinin de konuşulmasını istemeniz yerinde olur. Ortaöğretimi tam zamanlı kaynaştırma yoluyla tamamlayan öğrenciye akranlarına verilen diploma verilir.

Haklar uygulanmıyorsa ne yapabilirsiniz?

Şu durumlar okulla yeniden konuşmanın zamanı geldiğini gösterebilir:

  • Çocuğunuz okula gitmekte isteksizleştiyse, derslerden veya arkadaşlarından uzaklaşmaya başladıysa,
  • Destek eğitim odası hizmeti başlamadıysa ya da planlanandan farklı yürüyorsa,
  • Yazılılarda ve sınavlarda BEP'e uygun düzenleme yapılmıyorsa,
  • BEP toplantısına hiç çağrılmadıysanız.

Sorunların çoğu okul içinde konuşarak çözülebilir. İzleyebileceğiniz sıra şöyledir:

  1. Sınıf öğretmeni ve okulun rehberlik öğretmeniyle görüşün; neyin aksadığını somut örneklerle anlatın.
  2. BEP geliştirme biriminin toplanmasını isteyin. Birim, BEP'te değişiklik yapmak ve destek eğitim odası kararlarını vermekle görevlidir.
  3. Sonuç alamazsanız okul yönetimine yazılı başvuruda bulunun; talebiniz böylece kayda geçer.
  4. Çocuğun bulunduğu eğitim ortamı ihtiyaçlarına uymuyorsa, yazılı talebinizle RAM'de yeniden eğitsel değerlendirme yapılmasını isteyebilirsiniz.
  5. Eğitsel değerlendirme ya da yerleştirme kararına katılmıyorsanız il veya ilçe özel eğitim hizmetleri kuruluna itiraz edebilirsiniz. İtiraz süresi sınırlıdır; kararın size bildirildiği tarihi not edin ve süreyi RAM'den teyit edin.

Okul yönetimi de, öğrencinin kaydından sonraki bir izleme süresinin sonunda yerleştirme kararına itiraz edebilir. Bu durumda karar yine il ya da ilçe özel eğitim hizmetleri kurulunda ele alınır. Yani çocuğun eğitim ortamına ilişkin kararlar, yönetmelikte tanımlanan kurullar aracılığıyla verilir.

Kaynaştırma, çocuğun yalnızca aynı sınıfta oturması değil, okulun ona uygun desteği sağlamasıdır. Haklarınızı bilmek okulla karşı karşıya gelmek için değil, aynı masada çocuğunuz için daha verimli bir iş birliği kurmak için işe yarar. Öğretmenlerle düzenli iletişim kurmak ve önemli talepleri yazılı iletmek bu iş birliğini güçlendirir.

Kaynaklar

Yazar: Papatya Uzman Ekibi
Son güncelleme: 18 Kasım 2026