DEHB'li (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu olan) çocuklarda ödev saatindeki çatışma dışarıdan isteksizlik gibi görünebilir; ancak arkasında işi düzenleme ve zamanı yönetme güçlükleri olabilir. Araştırmalarda ve kılavuzlarda öne çıkan yaklaşımlar şunlar: ödev için belirlenmiş bir saat ve rutin, işi kısa ve ulaşılabilir parçalara bölmek, hedefe ulaşıldığında olumlu pekiştirme ve öğretmenle düzenli iş birliği.
Ödev saati neden bu kadar zorlaşıyor?
Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) kılavuzu, eşyaları ve zamanı düzenlemekteki güçlüklerin DEHB'li gençlerin çoğunda görüldüğünü belirtir. Bu güçlük evde somut biçimlerde kendini gösterebilir: ödevin ne olduğunu not etmemek, defteri okulda unutmak, bir işin ne kadar süreceğini kestirememek, başladıktan kısa süre sonra dağılmak.
Bu güçlükler üzerinde çalışılabilir; aşağıda değinilen araştırmalar da bu yönde. Ödeve yönelik davranışsal yaklaşımlar ise hem ödevden öncesine hem sonrasına bakar: önce ortam ve düzen hazırlanır, sonra çaba pekiştirilir. Aşağıdaki öneriler bu sırayla ilerliyor.
Ödev saatini kolaylaştıran adımlar
Ödevden önce: zamanı ve ortamı hazırlayın
- Ödev için uygun bir saat belirleyin. Araştırmacılar, ödeve en uygun zamanı belirlemeyi evdeki temel hazırlık adımlarından biri olarak görüyor. Çocuğunuzun dinlenmiş olduğu ve her gün tekrarlanabilecek bir saat seçin.
- Dikkat dağıtıcıları azaltın. Televizyonu kapatın, telefonu ve tableti başka bir odaya alın, masada yalnızca o ödev için gerekenler kalsın. İngiltere'deki NICE kılavuzu da dikkat dağıtıcıları azaltmayı DEHB için önerilen çevresel düzenlemeler arasında sayar.
- Ödevleri yazılı hale getirin. Sözlü hatırlatmalar kolayca unutulur. Bir ödev defteri ya da ajanda kullanın; NICE de sözlü istekleri yazılı yönergelerle desteklemeyi çevresel düzenleme örnekleri arasında sayar.
- Öğretmenle kayıt kontrolü konusunda anlaşın. Araştırmalarda okul tarafındaki önemli adımlardan biri, öğretmenin çocuğun ödevleri doğru yazıp yazmadığını kontrol etmesidir.
- Başlamadan önce planı birlikte yapın. O gün yapılacak işleri sıralayın; çocuğunuz hangi işin ne zaman bitip molaya geçileceğini önceden bilsin.
Ödev sırasında: kısa dilimler, net hedefler
Uzun ve kesintisiz bir ödev bloğu, DEHB'li bir çocuk için aşılmaz bir duvar gibi görünebilir. NICE, odaklanma sürelerinin kısaltılmasını ve aralara hareket molaları konmasını örnek düzenlemeler arasında gösterir. Dilimin uzunluğunu çocuğunuzun gerçekten odaklanabildiği süreye göre belirleyin; bunu birkaç gün gözlemleyerek anlayabilirsiniz.
Her dilim için gerçekçi bir hedef koyun, örneğin "bu bölümdeki soruları bitirmek". Dilim bitince birlikte bakın: Hedef tuttu mu? Tuttuysa önceden konuştuğunuz küçük ödül gelir. Hedef koymayı ve hedefe bağlı ödüllendirmeyi birleştiren bu yaklaşım, ödev konusunda çalışan araştırmacılarca özellikle umut verici bulunuyor.
Yönergeleri kısa ve net verin. ABD Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü (NIMH), kuralları ve beklentileri anlatırken açık, basit ve doğrudan bir dil kullanılmasını önerir. "Ödevini düzgün yap" yerine "Bu sayfadaki soruları çöz, sonra bana göster" demek, çocuğun neyi yapacağını netleştirir.
Çabayı fark edin. NIMH, istenen davranış için tutarlı övgü ya da ödül verilmesini önerir. "Molaya kadar masadan kalkmadan çalıştın" gibi neyi beğendiğinizi söyleyen cümleler, hangi davranışın tekrarlanmasını istediğinizi çocuğa açıkça gösterir.
Ödevden sonra: pekiştirme ve okulla iş birliği
- Önceden belirlenmiş küçük ödüller. Olumlu pekiştirmeye dayalı programların görevleri tamamlamada etkili olduğu gösterilmiştir. Ödülleri çocuğunuzla birlikte seçin: birlikte oyun, ek oyun zamanı ya da puan biriktirme gibi.
- Günlük rapor kartı. Okulla ev arasında köprü kuran bir yöntemdir: Öğretmen, belirlenen bir ya da birkaç davranışı her gün değerlendirir; kart akşam eve gelir, siz de makul hedef tuttuğunda çocuğunuzu ödüllendirirsiniz. Etkililiğini destekleyen kayda değer kanıt var.
- Ödev miktarını öğretmenle konuşun. Araştırmacılar, okul tarafında makul miktarda ödev verilmesini önemli bir hazırlık adımı olarak görür.
Düzen ve ödev becerilerine yönelik programlar da araştırılmış ve umut verici sonuçlar alınmış. 3–5. sınıflardaki DEHB'li çocuklarla yapılan bir çalışmada, organizasyon becerisi eğitimi alan çocuklar düzen, akademik performans ve ödev alanlarında bekleme listesindeki çocuklardan belirgin biçimde daha fazla ilerleme gösterdi; kazanımların bir sonraki okul yılında da sürdüğü görüldü. Ortaokul öğrencileriyle yapılan başka bir çalışmada, okulda verilen kısa ödev ve organizasyon programları velilerin bildirdiği ödev sorunlarını azalttı. Aileyi ve okulu birlikte çalıştıran bir programda da ödev performansında iyileşme görüldü; aynı programda aile ile okul arasındaki ilişkinin niteliği de güçlendi. Bu çalışmalar, ödev güçlüklerine yalnızca evde değil, okulla birlikte de çalışılabileceğini gösteriyor.
Ne zaman ek destek istemeli?
Rutin ve pekiştirme düzenli olarak uygulandığı halde ödev saatleri hâlâ çatışmayla geçiyorsa, bir uzmandan destek almak yerinde olur. AAP kılavuzu, ergenlerle ilgili açıklamasında, davranışsal yaklaşımların anne-babalara ve okul personeline görevleri tamamlamama ya da isteklere uymama gibi davranışları önlemeyi ve bunlara etkili biçimde yanıt vermeyi öğretebildiğini belirtir.
Şu durumlarda da bir değerlendirme istemeyi düşünün:
- Çocuğunuz okumada, yazmada ya da matematikte yaşıtlarından belirgin biçimde zorlanıyorsa. AAP, öğrenme ve dil güçlüklerinin DEHB'ye sık eşlik ettiğini belirtir; bu durumda özel öğrenme güçlüğü açısından da değerlendirme gerekebilir.
- Ödev çatışması aile içindeki ilişkileri yıpratmaya başladıysa.
- Henüz bir tanı yoksa ve dikkat güçlükleri ödevin dışında da sürüyorsa. Bu durumda bir çocuk ve ergen psikiyatristi değerlendirmesi isteyebilirsiniz.
Ödev saatindeki değişim çoğu zaman tek bir yöntemden değil, küçük düzenlemelerin tutarlı biçimde sürdürülmesinden gelir. İlerleme yavaş olabilir; aynı çerçeveyi her gün korumak, ödev saatini hem çocuğunuz hem de sizin için daha öngörülebilir kılabilir.
Kaynaklar
- Clinical Practice Guideline for the Diagnosis, Evaluation, and Treatment of ADHD in Children and Adolescents — American Academy of Pediatrics, Pediatrics, 2019
- Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management (NG87) — NICE, 2018 (güncelleme 2019)
- A family-school intervention for children with ADHD: results of a randomized clinical trial — Power ve ark., Journal of Consulting and Clinical Psychology, 2012
- Remediating organizational functioning in children with ADHD — Abikoff ve ark., Journal of Consulting and Clinical Psychology, 2013
- Overcoming the research-to-practice gap: two brief homework and organization interventions for students with ADHD — Langberg ve ark., Journal of Consulting and Clinical Psychology, 2018
- Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: What You Need to Know — NIMH
Yazar: Papatya Uzman Ekibi
Son güncelleme: 18 Kasım 2026



