ÇÖZGER, "Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu"nun kısaltmasıdır. Sağlık Bakanlığının yetkilendirdiği hastanelerde sağlık kurulunca düzenlenir ve çocuğun hangi alanlarda, hangi düzeyde özel gereksinimi olduğunu gösterir. Kurumlar, çocuğun yararlanabileceği eğitim, rehabilitasyon ve sosyal hizmetleri belirlerken bu raporu dikkate alır.
ÇÖZGER, 20 Şubat 2019'da Resmî Gazete'de yayımlanan Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ile getirildi. Yönetmelik 18 yaşını doldurmamış çocukları kapsar. Çocuklar söz konusu olduğunda, eski engellilik raporu yönetmeliğine yapılan atıflar artık bu yönetmeliğe yapılmış sayılır.
ÇÖZGER raporu nedir, raporda neler yazar?
Yönetmelikteki tanımı sadeleştirirsek özel gereksinim, çocuğun toplumda diğerleriyle eşit biçimde yer alabilmek için bedensel ya da gelişimsel işlev kısıtlılığı olmayan kişilerden farklı destekler gerektirmesidir. Bu destekler sağlık ve eğitimden rehabilitasyona, cihaz ve ortez-protezden çevresel düzenlemelere ve diğer sosyal ve ekonomik hak ve hizmetlere kadar uzanır. Değerlendirmede çocuklara yönelik uluslararası bir işlevsellik sınıflandırması (ICF-CY) temel alınır. Çocuğun hastalığının adı yönetmelik ekindeki kılavuzda geçmese bile, vücut sistemlerindeki işlev kayıplarına bakılarak gereksinimi belirlenir.
Eski raporlardan önemli bir farkı, ÇÖZGER'de engel oranının yazılmamasıdır. Bunun yerine her alan için bir özel gereksinim düzeyi belirtilir. Düzeyler hafiften ağıra şöyle sıralanır:
- Özel gereksinimi vardır (ÖGV)
- Hafif düzeyde ÖGV
- Orta düzeyde ÖGV
- İleri düzeyde ÖGV
- Çok ileri düzeyde ÖGV
- Belirgin özel gereksinimi vardır (BÖGV)
- Özel koşul gereksinimi vardır (ÖKGV)
Başka bir mevzuat yüzde oranı aradığında, yönetmeliğin ekindeki bir uyum tablosu kullanılır. Yönetmeliğe göre "çok ileri düzeyde ÖGV", "BÖGV" ve "ÖKGV" ifadeleri, ilgili mevzuatın uygulanmasında ağır engellilik durumunu ifade eder. Sağlık Bakanlığına bağlı Ankara Bilkent Şehir Hastanesinin açıklamasında, bu değişiklikle aileyi ve çocuğu incitebilecek, önyargıya yol açabilecek ifadelerin rapordan çıkarıldığı belirtiliyor.
Raporun arka yüzünde çocuk için önerilen destekler işaretlenir. Formdaki seçenekler arasında bilişsel işlevler için rehabilitasyon ya da erken destek, fizyoterapi ve ergoterapi, cihaz ve ortez, dil ve konuşma terapisi, işitme ve görme için rehabilitasyon, otizm spektrum bozukluğu için terapi ve rehabilitasyon, özgül öğrenme güçlüğü için terapi ve rehabilitasyon ile evde ya da hastanede rehabilitasyon yer alır. Raporda ayrıca geçerlilik süresi yazılır.
ÇÖZGER ne işe yarar?
Rapor, çocuğun özel gereksinimini resmî olarak belgeler. Ancak yönetmelik önemli bir noktanın altını çizer. Çocuğun elde edeceği sosyal haklar, hizmetler ya da kazanımları ilgili kurumlar ayrıca belirler; rapor tek başına bir hakkın verilmesine dayanak olmaz ve kurumların kendi mevzuatındaki diğer şartların da sağlanması gerekir. Yani her kurum, raporun yanında kendi mevzuatındaki şartlara da bakar.
Eğitim tarafında rapor, Rehberlik ve Araştırma Merkezi (RAM) başvurularında karşınıza çıkabilir. Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezinde destek eğitim almak için RAM'e yapılan başvurularda, çocuğun durumuna göre ÇÖZGER ya da yönetmelikte sayılan başka bir sağlık kurulu raporu istenir; okul ve eğitim ortamına yönlendirme amaçlı başvurularda ise rapor gerektiğinde aranır. İki değerlendirme birbirinden farklıdır. ÇÖZGER sağlık kurulunun değerlendirmesidir; RAM ise çocuğun eğitim ihtiyacını ayrıca değerlendirir.
Yönetmelik, gelir vergisi indirimine esas olacak raporlarda da ÇÖZGER'in esas alınacağını belirtir. Bu tür mali hakların şartlarını ilgili kurumdan öğrenmek gerekir.
Raporlar Sağlık Bakanlığının sisteminde saklanır ve bakım veren kişinin yazılı rızası alınarak ilgili kamu kurumlarıyla paylaşılır. Yönetmelik, değerlendirmenin hiçbir aşamasında çocuğa ayrımcılık yapılmamasını ve kişisel verilerin korunmasına ilişkin mevzuata uyulmasını şart koşar.
ÇÖZGER nereden ve nasıl alınır?
ÇÖZGER yalnızca yetkili sağlık kuruluşlarından alınabilir. Rapor düzenlemeye yetkili kurumları Sağlık Bakanlığı belirler ve internet sitesinde yayımlar. Yetkili olmayan ya da sağlık kurulunu yönetmeliğe uygun oluşturamayan bir kurumun verdiği rapor kurumlarca değerlendirmeye alınmaz. Bu yüzden başvurmadan önce hastanenin ÇÖZGER düzenleyip düzenlemediğini sağlık kurulu biriminden teyit edin.
Süreç yönetmelikte şöyle tarif edilir:
- Veli ya da çocuğun bakımından sorumlu kişi, bir başvuru dilekçesiyle yetkili hastaneye başvurur. Örneğin bir devlet hastanesinin sayfasında, sağlık kurulu ilk başvuruları için önceden MHRS üzerinden randevu alınması gerektiği yazıyor; başvuracağınız hastanenin uygulamasını sorun.
- Çocuğu o hastanede izleyen bir hekim varsa süreci o başlatır; yoksa "ÇÖZGER yetkili hekimi" başlatır. Bu hekim, çocuk sağlığı ve hastalıkları alanında uzman olan ve bu değerlendirme için eğitim aldığını belgelemiş bir hekimdir.
- Hekim aileden çocuğun temel gereksinimleri hakkında bilgi alır ve gerekli tetkikleri ister. Çocuğun durumu başka uzmanlık alanlarını da ilgilendiriyorsa (örneğin çocuk nörolojisi, çocuk ve ergen ruh sağlığı, kulak burun boğaz, göz, fiziksel tıp ve rehabilitasyon) ilgili uzmanlara konsültasyon için yönlendirir.
- Tamamlanan dosya sağlık kuruluna gelir. Kurul bilgi ve belgeleri değerlendirir, gerekirse çocuğu da görür ve özel gereksinim düzeyini rapora yazar.
- Rapor sisteme kaydedilir; sistemden rapor numarası alınmadan düzenlenen rapor geçersizdir. Raporun bir nüshası veliye verilir.
Yönetmelik, raporun başvurudan itibaren belirli bir süre içinde tamamlanmasını öngörür. Elinizdeki tetkik sonuçlarını, epikrizleri ve önceki raporları yanınızda götürmek, değerlendirmenin eksiksiz yapılmasına yardımcı olabilir.
Düzenlenen raporu e-Devlet'te Sağlık Bakanlığının "e-İmzalı Çocuk Özel Gereksinim Raporları Sorgulama" hizmetinden sorgulayabilirsiniz.
Rapor süresi, yenileme ve itiraz
ÇÖZGER süreli ya da sürekli olarak düzenlenir. Çocuğun ihtiyacının ilaç, cerrahi tedavi ya da rehabilitasyonla zamanla azalabileceği durumlarda süreli; sabit kalacağı ya da artacağı durumlarda sürekli rapor verilir.
Bilmeniz gereken başlıca noktalar:
- Durum değişirse: Çocuğun özel gereksinimi değişmişse, sizin talebiniz ve ilgili branş hekiminin kurula sevki uygun görmesiyle süre beklenmeden yeniden değerlendirme yapılır.
- Süreli raporlarda: Sürenin bitmesine az kala yeni rapor için başvurulabilir. Başvuru zamanını hastaneden öğrenin.
- 18 yaş: Çocuk 18 yaşını doldurduğunda ÇÖZGER geçerliliğini yitirir; gerekirse yetişkinlere yönelik ayrı yönetmeliğe göre yeni rapor alınabilir. 18 yaşa az kala bu rapor için başvurmak mümkündür.
- İtiraz: Rapora katılmıyorsanız, teslim aldığınız tarihten itibaren yönetmelikte belirlenen süre içinde il sağlık müdürlüğüne itiraz edebilirsiniz; süresinde yapılmayan itiraz değerlendirilmez. Çocuk başka bir yetkili hastaneye gönderilir. İki rapor aynı yöndeyse rapor kesinleşir; farklıysa ve itirazınız sürüyorsa çocuk hakem hastaneye yönlendirilir. Hakem hastanenin kararı kesindir.
Kesinleşen bir rapordan sonra aynı gereksinim alanı için yeni başvuru, ancak belli bir süre geçtikten sonra kabul edilir. İtiraz ve yeniden başvuru sürelerini il sağlık müdürlüğünden ya da raporu düzenleyen hastaneden teyit edin.
ÇÖZGER, çocuğunuzun ihtiyaçlarını resmî dilde kayda geçiren bir belgedir; çocuğunuz hakkında bir hüküm değildir. Raporun doğru ve eksiksiz olması için çocuğunuzu izleyen hekimlerle iş birliği yapmak, belgelerinizi düzenli tutmak ve anlamadığınız bir ifadeyi sormak önemlidir. Çocuğunuz büyüdükçe ve ihtiyaçları değiştikçe raporun da güncellenebildiğini bilmek, süreci daha yönetilebilir kılar.
Kaynaklar
- Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ve ekleri (güncel metin) — Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler, Hazine ve Maliye ile Sağlık bakanlıkları, 2019
- Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği, madde 8 — Millî Eğitim Bakanlığı, 2018 (son değişiklik 2022)
- e-Devlet Kapısı, Sağlık Bakanlığı hizmetleri — e-Devlet Kapısı, erişim 2026
- Pediatric Health Committee (ÇÖZGER) — Ankara Bilkent Şehir Hastanesi, Sağlık Bakanlığı, 2024
- Health Board Application — Lüleburgaz Devlet Hastanesi, Sağlık Bakanlığı, 2025
Yazar: Papatya Uzman Ekibi
Son güncelleme: 18 Kasım 2026



