Hayır. Yüz binlerce, kimi zaman bir milyonu aşkın çocuğu izleyen büyük araştırmalar, aşılar ile otizm arasında bir ilişki bulmadı. Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) aşı güvenliği danışma komitesi de güncel kanıtı Kasım 2025'te yeniden inceledi ve Aralık 2025'te yayımladığı açıklamada aşıların otizme neden olmadığı sonucunu yineledi.
Bu soruyu sormanız çok anlaşılır. Çocuğunuzun sağlığı için karar veren sizsiniz ve duyduğunuz her kaygıyı tartmak istemeniz doğal. Aşağıda bu kaygının nereden çıktığını ve araştırmaların ne bulduğunu adım adım anlattık.
Bu kaygı nereden çıktı?
1998'de The Lancet dergisinde, bağırsak şikâyetleri ve gelişimsel gerilemesi olan 12 çocuğu anlatan bir makale yayımlandı. Makalede, bu çocuklardan sekizinin ailesinin davranışsal belirtilerin başlamasını KKK (kızamık, kızamıkçık, kabakulak) aşısıyla ilişkilendirdiği aktarılıyordu. Yalnızca 12 çocuğun anlatıldığı böyle bir vaka serisi (az sayıda hastanın tek tek anlatıldığı bir rapor), tek başına bir neden-sonuç ilişkisini göstermeye uygun değildi.
Makale daha sonra geri çekildi. PubMed kayıtlarına göre 2004'te yazarlarının çoğu makaledeki yorumu geri çekti; 2010'da ise dergide makalenin geri çekildiğini bildiren bir not yayımlandı. 2011'de de BMJ dergisi, makaleyi "hileli" olarak nitelendiren bir başyazı yayımladı. Ne var ki makalenin yarattığı kaygı yıllarca gündemde kaldı ve bu soruyu yanıtlamak için çok sayıda büyük araştırma yapıldı.
Aşılar ve otizm üzerine büyük araştırmalar ne buldu?
Aşağıdaki çalışmalar farklı ülkelerde, farklı yöntemlerle ve çok sayıda çocukla yapıldı. Danimarka'daki iki çalışmada aşı ve tanı bilgileri ulusal sağlık kayıtlarından alındı; ABD'deki çalışma ise bir sağlık sigortasının kayıtlarına dayandı.
Yani sonuçlar ailelerin yıllar sonra hatırladıklarına değil, kayıtlı verilere dayanıyor. Çok sayıda çocuğun incelenmesi de küçük bir risk artışı olsaydı bunun gözden kaçmamasını kolaylaştırıyor. Öne çıkan çalışmalar ve değerlendirmeler şunlar:
- Danimarka, 2019: 657.461 çocuğun ulusal kayıtlarla izlendiği çalışmada, KKK aşısı olan çocuklarda otizm riski aşı olmayanlardan yüksek bulunmadı. Kardeşinde otizm olan ya da başka risk etkenleri taşıyan çocuklarda da artış görülmedi.
- Meta-analiz, 2014: Birçok çalışmanın sonuçlarını birleştiren bu analiz, toplam 1.256.407 çocuğu kapsayan beş kohort çalışmasını (bir grup çocuğun zaman içinde izlendiği çalışmalar) ve 9.920 çocuğu kapsayan beş vaka-kontrol çalışmasını (otizmli ve otizmli olmayan çocukların geçmişteki aşılarının karşılaştırıldığı çalışmalar) bir araya getirdi. Aşılar, KKK aşısı, tiyomersal (bazı aşılarda kullanılmış, cıva içeren bir madde) ya da cıva ile otizm arasında ilişki bulunmadı.
- ABD, 2015: Ağabeyi ya da ablası olan 95.727 çocuğun incelendiği çalışmada, kardeşi otizmli olduğu için otizm olasılığı daha yüksek olan çocuklarda bile KKK aşısıyla otizm riskinde bir artış görülmedi.
- Danimarka, 2025: 1.224.176 çocuğu kapsayan çalışma, ilk iki yılda aşılarla alınan alüminyum miktarının, otizm de dahil incelenen 50 kronik bozukluktan hiçbirinde artışla ilişkili olmadığını buldu.
- DSÖ, 2025: DSÖ'nün Küresel Aşı Güvenliği Danışma Komitesi, Ocak 2010 ile Ağustos 2025 arasında yayımlanan 31 araştırmayı ve beş meta-analizi kapsayan sistematik bir derlemeyi değerlendirdi. Yöntemi en sağlam olanlar dahil 20 araştırma ve beş meta-analizin tümü bir ilişki bulmadı; olası bir ilişki öne süren diğer 11 araştırmanın ise ciddi yöntem sorunları taşıdığı ve kanıt düzeylerinin çok düşük olduğu belirlendi. Komite, alüminyum içeren aşılara dair ayrı bir derlemeyi de inceledi ve tiyomersal ya da alüminyum içerenler dahil aşıların otizme neden olmadığı sonucunu yineledi.
Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) de 2020 tarihli klinik raporunda, bilimsel literatürün aşılamanın otizm riskini artırdığı görüşünü desteklemediğini ve otizmli çocukların da önerilen aşı takvimine göre aşılanması gerektiğini belirtir.
Neden belirtiler aşıdan sonra başlamış gibi görünebilir?
Türkiye'nin güncel aşı takviminde KKK aşısı 9. ayın sonunda ek doz, 12. ayın sonunda ise birinci doz olarak yapılır. Bu dönem, otizmin işaretlerinin fark edilmeye başlayabildiği aylara yakındır. AAP otizme özgü taramayı 18. ve 24. aylarda önerir; raporunda, otizm tanısı alan çocuklarda bildirilen beceri kayıplarının da en çok 18 ile 24. aylar arasında görüldüğünü belirtir.
İki olayın aynı döneme denk gelmesi, birinin ötekine yol açtığı izlenimini doğurabilir. Danimarka'daki büyük çalışma bu soruyu da inceledi ve aşıdan sonraki dönemlerde otizm tanılarında bir kümelenme bulmadı.
Bu gözlemi yapan anne babalar yanılmış ya da dikkatsiz değildir. Çocuklarında gerçek bir değişiklik görmüşlerdir. Araştırmaların gösterdiği, bu değişikliğin aşıyla ilişkili olmadığıdır. Gerilemenin nedeni ise henüz iyi anlaşılmış değil ve araştırılmaya devam ediyor.
Aşıyı ertelemek ne anlama gelir?
Kaygıyla aşıyı ertelemek, çocuğu otizme karşı korumaz; çünkü araştırmalar aşı ile otizm arasında bir ilişki bulmadı. Buna karşılık çocuğun, aşının koruduğu hastalıklara karşı korunmasını geciktirir. 2014 meta-analizinin yazarları da aşı ile otizm arasında bir "bağlantı" olduğu korkusunun, aşıyla önlenebilir hastalıkların toplumda artmasına yol açtığına dikkat çeker.
Ailede otizmli bir çocuk varsa, küçük kardeşin aşılanması konusunda tereddüt yaşamak çok insani bir duygudur. Bu durum için de veri var: ABD'deki kardeş çalışması ve AAP raporu, kardeşi otizmli olan çocuklarda da KKK aşısının otizm riskinde artışla ilişkili olmadığını gösteriyor.
Aklınıza takılan soruları çocuk doktorunuza ya da aile hekiminize çekinmeden sorabilirsiniz. Şu soruları not etmek görüşmeyi kolaylaştırır:
- Çocuğumun hangi aşıları, hangi aylarda olması gerekiyor?
- Bu aşıdan sonra beklenen olağan yan etkiler neler, hangi durumda size başvurmalıyım?
- Çocuğumun gelişiminde fark ettiğim değişiklikleri kimin değerlendirmesi gerekiyor?
Çocuğunuzun gelişiminde bir değişiklik fark ettiyseniz, nedenini merak etmeniz son derece doğal. Bu merakı, değişikliği bir uzmanla konuşmaya ve çocuğunuzun ihtiyaç duyabileceği desteği aramaya yöneltmek, ona gerçekten yardımı dokunacak adımdır. Aşı konusunda içinizin rahat etmesi de bu yolculuğun bir parçası olabilir.
Kaynaklar
- Measles, Mumps, Rubella Vaccination and Autism: A Nationwide Cohort Study — Hviid ve ark., Annals of Internal Medicine, 2019
- Vaccines are not associated with autism: an evidence-based meta-analysis of case-control and cohort studies — Taylor ve ark., Vaccine, 2014
- Autism occurrence by MMR vaccine status among US children with older siblings with and without autism — Jain ve ark., JAMA, 2015
- Aluminum-Adsorbed Vaccines and Chronic Diseases in Childhood: A Nationwide Cohort Study — Andersson ve ark., Annals of Internal Medicine, 2025
- Statement of the WHO Global Advisory Committee on Vaccine Safety (GACVS) on vaccines and autism — Dünya Sağlık Örgütü, 2025
- WHO expert group's new analysis reaffirms there is no link between vaccines and autism — Dünya Sağlık Örgütü, 2025
- Identification, Evaluation, and Management of Children With Autism Spectrum Disorder — AAP, Pediatrics, 2020
- Ileal-lymphoid-nodular hyperplasia, non-specific colitis, and pervasive developmental disorder in children (geri çekilmiş makale) — The Lancet, 1998
- Wakefield's article linking MMR vaccine and autism was fraudulent — BMJ, 2011
- Ulusal Çocukluk Dönemi Aşılama Takvimi (2026) — T.C. Sağlık Bakanlığı, 1 Eylül 2026 güncellemesi
Yazar: Papatya Uzman Ekibi
Son güncelleme: 18 Kasım 2026



